TRAPASSATO PROSSIMO – Konstrukcja i zastosowanie

Benvenuto a bordo del nostro wehikułu czasu! Dziś wchodzimy na poziom filmowego Inception – będziemy badać przeszłość w przeszłości, czyli czas zaprzeszły: Il Trapassato Prossimo.

Jeśli myślisz, że Passato Prossimo i Imperfetto to szczyt włoskiej nostalgii, to Trapassato pokaże Ci, czym jest prawdziwy, głęboki żal za tym, co wydarzyło się zanim wydarzyło się coś innego.

Mówiąc czysto językoznawczo: wyraża ono l’azione anteriore (czynność wcześniejszą) w stosunku do innej czynności przeszłej. Złapmy za gramatyczny skalpel i rozbierzmy ten czas na części pierwsze.

1. La Costruzione (Budowa, czyli matematyka w gramatyce)

Na szczęście Włosi nie wymyślili tu nowych, kosmicznych końcówek. Konstrukcja Trapassato Prossimo to czysty recykling struktur, które już znasz. Wzór wygląda następująco:

$$\text{Ausiliare (AVERE lub ESSERE) in Imperfetto} + \text{Participio Passato (imiesłów)}$$

W zależności od tego, czy Twój czasownik główny lubi się z avere, czy z essere, odmieniasz operator w czasie Imperfetto:

Ausiliare AVERE (dla większości czasowników)

Używamy go przy czasownikach przechodnich (verbi transitivi), czyli takich, które odpowiadają na pytanie „kogo? co?”.

Persona	Imperfetto di AVERE	Participio Passato (np. mangiare)
Io	avevo	mangiato
Tu	avevi	mangiato
Lui/Lei	aveva	mangiato
Noi	avevamo	mangiato
Voi	avevate	mangiato
Loro	avevano	mangiato

Ausiliare ESSERE (dla czasowników ruchu, zmiany stanu i zwrotnych)

Attenzione! Tutaj wjeżdża absolutna świętość włoskiej gramatyki: l’accordo del participio (uzgodnienie końcówki imiesłowu do rodzaju i liczby).

Persona	Imperfetto di ESSERE	Participio Passato (np. andare)
Io	ero	andato / andata
Tu	eri	andato / andata
Lui/Lei	era	andato / andata
Noi	eravamo	andati / andate
Voi	eravate	andati / andate
Loro	erano	andati / andate

2. L’Uso (Zastosowanie, czyli po co nam to?)

Wyobraź sobie oś czasu. Jesteś w punkcie teraźniejszym. Opowiadasz o wczorajszej randce – to jest punkt B (używasz Passato Prossimo). Ale żeby Twój rozmówca zrozumiał cały dramat, musisz wspomnieć o tym, co stało się zanim w ogóle wyszedłeś z domu. To jest właśnie punkt A, czyli nasze Trapassato Prossimo.

Zasada złota: Trapassato to przeszłość dla przeszłości.

Zobaczmy to na trzech konkretnych, życiowych scenariuszach:

Scenariusz 1: Klasyczna chronologia (Zanim wjechał punkt B, punkt A był już skończony)

• Wersja PL: Kiedy przyszedłem do restauracji (punkt B), Marco już wyszedł (punkt A - wcześniejszy).

• Wersja IT: Quando sono arrivato al ristorante, Marco era già uscito.

Scenariusz 2: Przyczyna i skutek (Coś się stało, bo wcześniej coś zepsułeś)

• Wersja PL: Bolał mnie brzuch (punkt B - Imperfetto), ponieważ zjadłem całą pizzę (punkt A - Trapassato, przyczyna bólu).

• Wersja IT: Mi faceva male la pancia perché avevo mangiato tutta la pizza.

Scenariusz 3: Samotne Trapassato (Gdy kontekst przeszłości jest oczywisty)

Czasami w zdaniu nie ma drugiego czasownika w przeszłości, ale z kontekstu wiemy, o co chodzi.

• Wersja IT: Non lo avevo mai visto prima. (Nigdy wcześniej go nie widziałem – np. do momentu, w którym wczoraj go spotkałem).

3. Le Parole Spia (Słowa-klucze, które aktywują czas zaprzeszły)

Włoska składnia bardzo często podpowiada Ci, kiedy użyć tego czasu za pomocą konkretnych łączników. Zapamiętaj te cztery „czujniki”:

1. Già (już) $\rightarrow$ La lezione era già iniziata. (Lekcja już się rozpoczęła [zanim wszedłem]).

2. Appena (ledwo co / właśnie) $\rightarrow$ Appena avevo finito di studiare, ha suonato il telefono. (Ledwo co skończyłem się uczyć, zadzwonił telefon).

3. Prima (wcześniej) $\rightarrow$ Non avevamo mai bevuto un vino così buono prima. (Nigdy wcześniej nie piliśmy tak dobrego wina).

4. Non... ancora (jeszcze nie) $\rightarrow$ Quando sono tornato a casa, lui non aveva ancora cucinato. (Gdy wróciłem do domu, on jeszcze nie ugotował).

4. Mettiti alla prova! (Czas na mały test merytoryczny)

Połącz kropki w przeszłości. Przetłumacz poniższe zdania na włoski, pamiętając o wyborze odpowiedniego ausiliare (avere/essere) oraz o l'accordo (końcówkach!).

1. (Ty, r. męski) Nie mogłeś wejść, bo zgubiłeś klucze. (zgubić = perdere $\rightarrow$ ha perso / l'ausiliare: avere)

2. Kiedy zadzwoniłaś, my już zjedliśmy kolację. (zjeść kolację = cenare $\rightarrow$ cenato / l'ausiliare: avere)

3. Dziewczyny nie poszły do kina, ponieważ już widziały ten film. (widzieć = vedere $\rightarrow$ visto / l'ausiliare: avere)

4. Pociąg już odjechał, kiedy przybyliśmy na stację. (odjechać = partire $\rightarrow$ partito / l'ausiliare: essere!)

Chiavi (Klawisz odpowiedzi)

1. Non sei potuto entrare perché avevi perso le chiavi.

2. Quando hai chiamato, avevamo già cenato.

3. Le ragazze non sono andate al cinema perché avevano già visto il film.

4. Il treno era già partito quando siamo arrivati alla stazione.